Ως ενήλικες, χανόμαστε μέσα στις ευθύνες του σπιτιού, της δουλειάς και των καθημερινών υποχρεώσεων. Έτσι, τα παιδιά περνούν ολοένα και περισσότερο χρόνο μόνα τους, συχνά μπροστά σε μια οθόνη. Σύμφωνα με επίσημες αναφορές, τα παιδιά σήμερα φαίνεται να βρίσκονται σε χειρότερη φυσική κατάσταση σε σύγκριση με τις προηγούμενες γενιές. Η λύση, τόσο για τα παιδιά όσο και για τους ενήλικες, φαίνεται να βρίσκεται στη δημιουργία ευκαιριών για παιχνίδι και δημιουργικότητα (Gough, 2008).
Σε αυτό το πλαίσιο, η ανάγκη για περισσότερο παιχνίδι και δημιουργική έκφραση αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Δεν πρόκειται μόνο για μια δραστηριότητα ευχάριστη ή ψυχαγωγική, αλλά για μια βαθύτερη διαδικασία που μας επαναφέρει σε μια πιο ουσιαστική σχέση με τον εαυτό μας και τους άλλους. Εδώ, ακριβώς, εντοπίζεται η φιλοσοφία του OM SANTI TRIBE∙ μια φιλοσοφία που δίνει χώρο στο σώμα, στη φωνή, στην αναπνοή και σε όλα εκείνα τα οργανικά εργαλεία που κουβαλάμε από τη γέννησή μας. Πρόκειται για μια “φυλή” ειρήνης, στο πλαίσιο της οποίας κάθε συνάντησης φέρει στο κέντρο της την κοινότητα∙ μια κοινότητα που χωράει τον μικρότερο και τον μεγαλύτερο, που λειτουργεί σαν ζωντανός οργανισμός.
Στο δικό μας εργαστήριο, το Little Humans, εμπνευσμένο από το μότο μας “stay human”, επιστρέφουμε στο παιχνίδι. Παίζοντας με τη φωνή μας, την κίνηση, τη φαντασία, ξαναθυμόμαστε πώς το παιχνίδι δεν είναι πολυτέλεια, αλλά θεμέλιο. Είναι ο τρόπος να χτίζουμε δεσμούς, να μαθαίνουμε να συνεργαζόμαστε, να φτιάχνουμε μια κοινότητα που είναι ταυτόχρονα συμπεριληπτική και δημιουργική.
Άλλωστε, όπως επισημαίνει ο Winnicot:, «Μόνο μέσα από το παιχνίδι μπορεί ένα παιδί ή ένας ενήλικας να γίνει δημιουργικός και να αξιοποιήσει ολόκληρη την προσωπικότητά του. Μόνο όταν κάποιος είναι δημιουργικός ανακαλύπτει πραγματικά τον εαυτό του» (Winnicott, 1971).
Οι τέχνες προσφέρουν ένα περιβάλλον που ευνοεί μια τέτοια διαδικασία. Κάθε μορφή τέχνης έχει τα δικά της διακριτικά χαρακτηριστικά, τη δική της ιστορία, το ιδιαίτερο υπόβαθρό της, το αντικείμενό της και τα δικά της έργα. Ωστόσο, καθεμία, ανεξάρτητα από τις άλλες, χαρίζει μια μοναδική εμπειρία (Gough, 2008). Έτσι και το θέατρο .
Το θέατρο στην εκπαίδευση παίζει σημαντικό ρόλο στην ενίσχυση της Συμπερίληψης. Η Θεατρική Αγωγή καλλιεργεί δεξιότητες που βοηθούν στην οικοδόμηση της αυτοπεποίθησης, στη βελτίωση των κοινωνικών δεξιοτήτων και στη δημιουργία της αίσθησης της κοινότητας. Οι τεχνικές που χρησιμοποιούνται δίνουν έμφαση στη συνεργασία και στον αλληλοσεβασμό.
Το παιχνίδι αποτελεί ένα αναπόσπαστο κομμάτι της ανάπτυξης του παιδιού, στη βάση του οποίου βρίσκει κανείς το εσωτερικό κίνητρο. Φέρει πολλαπλές διαστάσεις: κινητική, γνωστική, αισθητική, ψυχοκοινωνική, συναισθηματική και εμπεριέχει την προβολική διαδικασία και κατά συνέπεια εξυπηρετεί τη θέαση (Burke, Schaaf, & Hall, 2008). Η θέαση ως έννοια μας φέρνει ένα βήμα εγγύτερα στο θέατρο, εδώ κάποιος παίζει (έναν ρόλο) και κάποιος άλλος τον βλέπει. Μιλάμε ακριβώς για το δραματικό παιχνίδι.
Η Sue Jennings, ανθρωπολόγος, παιγνιοθεραπεύτρια και δραματοθεραπεύτρια, ορίζει ως δραματικό ή θεατρικό παιχνίδι το παιχνίδι κατά το οποίο τα παιδιά αναλαμβάνουν ρόλους είτε διαμεσολαβημένους, χρησιμοποιώντας κούκλες και άλλα αντικείμενα, είτε αναλαμβάνοντας ρόλους τα ίδια. Σύμφωνα με τη θεώρηση της παιγνιοθεραπείας, όταν το παιδί αναλαμβάνει ρόλους στην πραγματικότητα ανακαλύπτει καλύτερα τον ίδιο του τον εαυτό (Jennings, 2011, σ. 41-42).
Το παιχνίδι στην κοινωνική του διάσταση μοιάζει να είναι συμπληρωματική έννοια της συμπερίληψης, καθώς αφορά σε μια διαδικασία «συλλογική όπου τα ατομικά χαρακτηριστικά δεν αποτελούν κριτήριο διαχωρισμού αλλά τα εργαλεία συμμετοχής, εμπλοκής αλλά και νοηματοδότησης της ζωής. Η συμπερίληψη ως έννοια, και όχι μόνο στην ειδική αγωγή και εκπαίδευση, ουδεμία σχέση έχει με την μεμονωμένη επαφή και συνδιαλλαγή ατόμων από ένα πλαίσιο με άτομα διαφορετικών πλαισίων. […] Η συμπερίληψη αναφέρεται σε κάθε άτομο ξεχωριστά και συλλογικά» (Μπαρμπαγιάννης & Τσιώνη, 2023, σ. 203).
Στον σύγχρονο κόσμο, όπου οι υποχρεώσεις και οι απαιτήσεις συχνά περιορίζουν τον χρόνο και την προσοχή μας, το παιχνίδι και οι τέχνες αναδεικνύονται σε ουσιώδη εργαλεία ανάπτυξης και αυτογνωσίας. Μέσα από το θέατρο και το δραματικό παιχνίδι, τα παιδιά και οι ενήλικες έχουν την ευκαιρία να ανακαλύψουν τη δημιουργικότητά τους, να ενισχύσουν την αυτοπεποίθηση, και να χτίσουν δεσμούς που υπερβαίνουν τις ατομικές διαφορές. Η εμπειρία αυτή δεν περιορίζεται στη μάθηση ή στην ψυχαγωγία· αποτελεί θεμέλιο για τη διαμόρφωση μιας κοινότητας που είναι ταυτόχρονα συμπεριληπτική, ζωντανή και δημιουργική.
Ελπίδα Αραβαντινού
Θεατρολόγος, Υπ. Δρ. (École Doctorale SHS, Université de Lille)
